به گزارش پایگاه خبری «عصر ساختمان» به نقل از وزارت راه و شهرسازی، معاونت مسکن و ساختمان این وزارتخانه در گزارشی که به منظور تشریح آخرین وضعیت اجرای طرح تامین مسکن کارگران تهیه کرده، تازه‌ترین اقدامات و روند اجرای این طرح در استان‌های خراسان رضوی، خوزستان، سمنان، فارس، کرمان، کرمانشاه، یزد و هرمزگان را اعلام کرده است.

این گزارش نشان می‌دهد که روند اجرای این طرح در مدت زمان پنج ماه اخیر (از زمان انعقاد تفاهم‌نامه تاکنون)، در استان‌های فوق در مراحل مختلف قرار دارد و در استان‌های پیشگام طرح (استان‌های هشت‌گانه) پیشرفت قابل قبولی در فرآیند اجرا حاصل شده است.

نقطه آغاز مسکن کارگری با تفاهم دو وزارتخانه

در راستای اجرای اصل 31 قانون اساسی و اولویت تامین مسکن کارگران و با هدف ارتقای سطح رفاه کارگران و کارکنان واحدهای صنعتی و معدنی کشور، تفاهم‌نامه‌ فی‌مابین وزارت راه و شهرسازی و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در تاریخ هفدهم شهریور امسال به امضا رسید. این تفاهم‌نامه با رویکرد استفاده از ظرفیت اراضی دولتی، مشارکت صنایع پیشران و تسهیل فرآیندهای تامین زمین، آماده‌سازی و ساخت، زمینه‌ساز آغاز و پیشبرد پروژه‌های مسکن کارگری در سطح استان‌های مختلف کشور شده است.

بر اساس این تفاهم‌نامه، وزارت راه و شهرسازی مسئولیت شناسایی، تامین و هدایت فرآیندهای شهرسازی را بر عهده داشته و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیز با هماهنگی واحدهای صنعتی، معدنی و تعاونی‌های کارگری، نسبت به معرفی متقاضیان و آماده‌سازی و اجرای پروژه‌ها اقدام کرده است.

گزارش حاضر با هدف ارائه تصویری جامع از وضعیت عملکرد، میزان پیشرفت پروژه‌ها، چالش‌ها و اقدامات انجام‌شده در استان‌های هشتگانه، هدف اول طرح تهیه شده و مبتنی بر آخرین اطلاعات و آمارهای ثبت‌شده در پروژه‌های فعال مسکن کارگری است.

وضعیت کلی اجرای پروژه‌های مسکن کارگری

بر اساس اطلاعات تجمیع‌شده، پروژه‌های مسکن کارگری در هشت استان کشور از جمله خراسان رضوی، خوزستان، سمنان، فارس، کرمان، کرمانشاه، یزد و هرمزگان در مراحل مختلفی از شناسایی، تحویل تهیه طرح آماده‌سازی، تامین زمین تا اجرای عملیات ساختمانی قرار دارند. این پروژه‌ها با مشارکت شرکت‌های بزرگ صنعتی و معدنی و در قالب تفاهم‌نامه‌های استانی یا موردی در حال اجراست. به‌منظور ارائه تصویری کلی از میزان تمرکز و توزیع طرح مسکن کارگری در سطح کشور، در «نمودار زیر» مجموع ظرفیت واحدپذیری پروژه‌های مسکن کارگری به تفکیک استان ارائه شده است.

بر اساس اطلاعات موجود، استان کرمان با اختلاف قابل توجه بیشترین ظرفیت تعریف‌شده را به خود اختصاص داده و نقش محوری در اجرای طرح مسکن کارگری در سطح کشور ایفا می‌کند. پس از آن، استان‌های یزد و هرمزگان در رتبه‌های بعدی قرار دارند که بیانگر تمرکز پروژه‌ها در استان‌های صنعتی و معدنی است. در مقابل، استان‌های خراسان رضوی، خوزستان، کرمانشاه، فارس و سمنان با ظرفیت‌های محدودتر، سهم کمتری از مجموع واحدپذیری را دارا هستند. به‌طور کلی، توزیع ظرفیت واحدپذیری در استان‌ها نشان می‌دهد که برنامه‌ریزی طرح مسکن کارگری متناسب با پراکندگی صنایع بزرگ و پیشران کشور انجام شده و استان‌های دارای ظرفیت صنعتی بالاتر، سهم بیشتری از این طرح را به خود اختصاص داده‌اند.

تامین مسکن کارگران، از بررسی‌های اداری تا شروع ساخت

بررسی آخرین وضعیت طرح حاکی از آن است که پروژه‌ها در مراحل مختلفی از جمله بررسی‌های اداری، تامین و تحویل زمین، آماده‌سازی، شروع عملیات اجرایی و اجرای ساختمانی قرار دارند. در استان خراسان رضوی پروژه خواف پس از طی مراحل آماده‌سازی، در بخشی از سایت وارد مرحله اجرای فونداسیون شده است که بیانگر پیشرفت مناسب پروژه در مقایسه با سایر استان‌هاست. در استان خوزستان پروژه‌های تعریف‌شده عمدتا به دلیل برخی ملاحظات اجرایی و ضرورت‌های مربوط به تصمیم‌گیری‌های فنی از جمله تغییر الگوی ساخت (دو طبقه به جای چهار طبقه) در مرحله بررسی و جمع‌بندی کارشناسی توسط اداره کل راه و شهرسازی استان قرار دارند.

در استان سمنان، پروژه شاهرود پس از تامین زمین، کلنگ‌زنی شده و وارد مرحله شروع عملیات اجرایی شده است. در استان فارس با وجود تامین و تحویل زمین، به علت وجود معارض در بخشی از اراضی پروژه، آغاز عملیات اجرایی در مرحله انجام تعامل و تصمیم‌گیری مشترک بین وزارتخانه‌های ذی‌ربط است و به محض انجام اقدامات حقوقی و رفع معارض، مانعی برای شروع عملیات اجرایی قرار ندارد.

در استان کرمان، بیشترین تعداد پروژه‌ها تعریف شده است که عمدتا در مرحله تامین زمین و طی فرآیند تصویب طرح‌های آماده‌سازی قرار دارند. در عین حال، برخی پروژه‌ها به دلیل دریافت نکردن پاسخ مثبت از دستگاه‌های خدمات‌رسان و محیط زیست با موانع اجرایی مواجه شده‌اند و رایزنی جهت رفع این موارد در دستور کار قرار گرفته است.

در استان کرمانشاه، پروژه شهید حشمتی علاوه بر طی مراحل اداری، به‌صورت هم‌زمان وارد فاز اجرایی شامل گودبرداری و آرماتوربندی شده که نشان‌دهنده تسریع در اجرای پروژه است. پروژه شهید کشفی نیز در مرحله تصویب طرح آماده‌سازی قرار دارد. در استان یزد پروژه‌های متعددی در مراحل آماده‌سازی و اجرای ساختمانی قرار دارند و پروژه 600 واحدی اتاق تعاون با پیشرفت حدود 50 درصدی اسکلت، از جمله پروژه‌های پیشرو در حال اجرا محسوب می‌شود.

گزارش تفصیلی عملکرد استانی

ظرفیت 7007 واحدی در خراسان رضوی

پروژه‌های مسکن کارگری استان خراسان رضوی عمدتاً در شهرستان خواف و با محوریت صنایع معدنی منطقه سنگان در حال اجراست. مجموع ظرفیت پیش‌بینی‌شده در تفاهم‌نامه‌های منعقده با شرکت‌هایی نظیر اوپال پارسیان، سنگ‌آهن احیاء سپاهان، فولاد سنگان، توسعه فراگیر سناباد و فولاد شرق کاوه، افزون بر 7007 واحد مسکونی است.

در اغلب پروژه‌ها، زمین تحویل شده و عملیات آماده‌سازی در حال انجام است. در پروژه فولاد سنگان، علاوه بر آماده‌سازی، عملیات اجرایی فونداسیون نیز آغاز شده که نشان‌دهنده ورود پروژه به فاز عملیاتی ساخت است. در برخی موارد دیگر نیز موضوعاتی نظیر تهاتر زمین با صنعت و هماهنگی با سازمان ملی زمین و مسکن در دست بررسی است.

آغاز عملیات اجرایی در پروژه‌های خوزستان

در استان خوزستان، پروژه‌های مسکن کارگری در شهرهایی نظیر اهواز، بهبهان و بندر ماهشهر تعریف شده است. بخشی از پروژه‌ها نظیر تعاونی مسکن کارگران ساختمانی بهبهان در حال اجرا بوده، هر چند در برخی دیگر چالش‌های در رابطه با عدم ایفای تعهدات از سوی صنایع وجود دارد که رایزنی برای رفع این چالش‌ها در دستور کار است.

در موارد محدودی نیز به ‌رغم تحویل زمین و انجام عملیات آماده‌سازی، به علت عدم اجرای تعهدات ساخت توسط صنعت، فرآیند بازپس‌گیری زمین توسط اداره کل راه و شهرسازی استان در دستور کار قرار گرفته است تا بتوان از ظرفیت این اراضی برای سایر طرح‌های تامین مسکن استفاده کرد.

پروژه 1500 واحدی استان سمنان در فاز اجرا

پروژه مسکن کارگری شاهرود با ظرفیت حدود 1500 واحد، پس از تامینزمین، اخیراً کلنگ‌زنی شده است. این پروژه در حال ورود به فاز اجرایی بوده و پروژه اصلی در این استان محسوب می‌شود.

ساخت 900 واحد در استان فارس

در استان فارس، پروژه مسکن کارگری نی‌ریز با مشارکت مجتمع فولاد غدیر تعریف شده است. زمین مورد نیاز برای این پروژه به مساحت 9 هکتار تامین و تحویل صنعت شده است. این پروژه هم‌اکنون در مرحله رفع یک هکتار از مجموع اراضی تامین شده است و به محض انجام اقدامات حقوقی و رفع معارض، عملیات اجرایی جهت آغاز ساخت واحدها شروع خواهد شد.

ظرفیت واحدپذیری این پروژه نیز معادل ساخت و تامین 900 واحد مسکونی تعریف و برآورد شده است.

برنامه گسترده تامین مسکن کارگران در استان کرمان

کرمان، یکی از گسترده‌ترین استان‌ها از نظر حجم پروژه‌های مسکن کارگری است. پروژه‌هایی در شهرهای سیرجان، زرند، رفسنجان، بم، راور، بافت و شهربابک تعریف شده که برخی از آن‌ها دارای ظرفیت‌های بسیار بالا (تا 50 هزار واحد) هستند.

در اغلب پروژه‌ها زمین تامین شده و در مرحله تصویب طرح‌های آماده‌سازی قرار دارند. با این حال، در برخی نقاط مانند راور، نیز ملاحظات و موانعی از سوی دستگاه‌های خدمات‌رسان (آب منطقه‌ای و محیط زیست) اعلام شده است. همچنین در پروژه شهربابک، علی‌رغم تامین زمین و اخذ مصوبات، فاصله از مرکز شهر و نیاز به تامین زیرساخت‌ها از چالش‌های اصلی محسوب می‌شود که تمامی این موضوعات در وزارت راه و شهرسازی و سایر دستگاه‌های مربوطه با تعامل و هم‌افزایی در دست بررسی قرار دارد.

مقایسه ظرفیت واحدپذیری پروژه‌های مسکن کارگری در شهرهای مختلف استان کرمان نشان می‌دهد. شهرهای سیرجان و بم و بروات بیشترین سهم را در ظرفیت تعریف‌شده استان دارند که بیانگر تمرکز طرح در مناطق صنعتی و جمعیتی استان است. در مقابل، پروژه‌های شهرهای زرند، بافت و شهر بابک با ظرفیت‌های محدودتر تعریف شده‌اند. همچنین پروژه شهر راور به‌رغم تامین زمین، به دلیل موانع محیط‌زیستی فاقد ظرفیت عددی مصوب است. ظرفیت واحدپذیری و آخرین وضعیت اجرای پروژه‌های مسکن کارگری استان کرمان از برنامه‌ریزی برای ساخت حدود 107 هزار واحد مسکونی کارگران شاغل در صنایع استان در قالب این طرح خبر می‌دهد.

تعریف یک هزار و 80 واحد مسکونی در استان کرمانشاه

در استان کرمانشاه، پروژه‌های شهید حشمتی و شهید کشفی با ظرفیت ساخت یک هزار و 80 واحد مسکونی تعریف شده‌اند. هر دو پروژه دارای زمین تأمین‌شده بوده و در مرحله تصویب طرح آماده‌سازی قرار دارند. در پروژه شهید حشمتی، عملیات گودبرداری و آرماتوربندی همزمان با فرآیندهای اداری آغاز شده که بیانگر تسریع در اجرای پروژه است.

از آغاز عملیات اجرایی تا پیشرفت 50 درصدی در استان یزد

یزد از جمله استان‌های پیشرو در اجرای طرح مسکن کارگری به شمار می‌رود. پروژه‌های بزرگی با مشارکت شرکت‌هایی نظیر چادرملو، سنگ‌آهن مرکزی ایران، فولاد آلیاژی ایران و اتحادیه تولیدکنندگان کاشی و سرامیک تعریف شده‌اند. در برخی پروژه‌ها، عملیات اجرایی آغاز شده و در پروژه اتاق تعاون شحنه، اسکلت ساختمان به پیشرفت حدود 50 درصد رسیده است. این استان نمونه‌ای مناسب از هم‌افزایی بین دستگاه‌های اجرایی و صنایع بزرگ در حوزه مسکن کارگری محسوب می‌شود. در مجموع و تاکنون برای ساخت حدود 50 هزار واحد مسکونی در این استان در قالب تامین مسکن کارگران شاغل در صنایع استان، برنامه‌ریزی و اقدام شده است.

بر اساس اطلاعات موجود، بیشترین ظرفیت تعریف‌شده مربوط به شهرهای بافق و میبد، هر یک با ظرفیت حدود 15 هزار واحد است که بیانگر تمرکز بالای طرح در این مناطق صنعتی است. پروژه چادرملو اردکان با ظرفیت 12 هزار واحد در رتبه بعدی قرار دارد و نقش مهمی در تامین مسکن کارگران این منطقه ایفا می‌کند. در مقابل، پروژه‌های فولاد آلیاژی یزد و اتاق تعاون شحنه با ظرفیت‌های محدودتر، سهم کمتری از کل واحدپذیری استان را به خود اختصاص داده‌اند.

به‌طور کلی، توزیع ظرفیت واحدپذیری در استان یزد نشان‌دهنده تمرکز پروژه‌ها در شهرهای دارای صنایع بزرگ و پیشران است.

ظرفیت 11 هزار و 500 واحدی در استان هرمزگان

در استان هرمزگان، پروژه‌های متعددی با مشارکت صنایع بزرگ نظیر فولاد هرمزگان، پالایش نفت بندرعباس و نفت ستاره خلیج فارس پیش‌بینی شده است. پس از کلنگ‌زنی، عملیات آماده‌سازی زمین توسط اداره کل راه و شهرسازی آغاز شده و مقرر است پس از آماده‌سازی، قطعات مربوطه به متولیان صنعتی تحویل شود. بررسی ظرفیت واحدپذیری پروژه‌ها در استان هرمزگان از برنامه‌ریزی و اقدام برای ساخت و تامین حدود 11 هزار و 500 واحد مسکونی جهت کارگران شاغل در صنایع این استان، در این مرحله از طرح، حکایت دارد.

بررسی وضعیت پروژه‌های مسکن کارگری و صنعت شهرها نشان می‌دهد پیشرفت‌های قابل قبول در حوزه تامین زمین و آغاز عملیات آماده‌سازی انجام گرفته اما چالش‌هایی از جمله اجرایی نشدن تعهدات صنایع، معارضات ملکی، استعلامات زیست‌محیطی و کمبود زیرساخت‌ها در مسیر اجرایی این طرح ملی وجود دارد. حال به منظور حل این مسائل جلسات پایش مسکن کارگری و صنعت شهرها با حضور صنایع، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و دیگر دستگاه‌های ذی مدخل با محوریت معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی برگزار می‌شود تا تدابیر لازم اتخاذ شود.